على محمدى خراسانى
45
شرح كفاية الأصول (فارسى)
مدعى هستند كه : فعل امر يك معنا بيشتر ندارد و آن طلب انشائى است و همه جا هم در همين معنا به كار مىرود منتها دواعى و انگيزهها فرق دارد ، گاهى به داعى طلب حقيقى انشاء طلب مىكند و گاهى به داعى تهديد و . . . دليلى نداريم كه معانى را متعدد و متكثر سازيم ) ضمنا اين نكته كه واضع اسم را به اين منظور و حرف را به آن منظور وضع كرده و با مستعمل شرط كرده و . . . مطلبى است كه از سوى محشين و مقرّرين و متأخرين از آخوند ، برداشتهاى مختلف و لااقل احتمالات مختلف درباره آن داده شده و مورد مناقشه واقع شده است كه فعلا درصدد بيان آن نيستيم . قوله : ثم إنّه : مطلب ديگرى كه در امر ثانى مطرح مىكنند آنست كه : باب خبر و باب انشاء هم مثل باب حرف و اسم است و در اصل معنا فرقى ندارند و اختلاف در كيفيت و نحوه و طرز استعمال است . بيان مطلب : به طور كلى جملات از نظر اخبارى و انشائى بودن سه دسته هستند : 1 - برخى از جملات صددرصد اخبارى هستند و تنها به منظور حكايت از ثبوت امرى و در اين مقام به كار مىروند مانند : ضرب زيد بكرا ، جاء المسافر ، قدم الحاج و . . . 2 - بخشى از جملهها صددرصد انشائى هستند و در مقام انشاء و ايجاد معنا به كار مىروند مانند : اقيموا الصلاة ، اعملوا كذا و كذا ، سارعوا الى مغفرة من ربكم و . . . 3 - قسمتى از جملهها هم دو چهره دارند و در هر دو مقام قابل استفاده هستند و كاربرد دارند ، گاهى در مقام انشاء به كار مىآيند و گاهى در مقام اخبار ، مانند جميع صيغ عقود ، و ايقاعات مثلا كلمهء « بعت » كه به معناى « فروختم » مىباشد هم حالت انشائى دارد و هم اخبارى بعنوان مثال ده روز قبل اتومبيل را فروختهاى و الآن مىگوئى : بعت سيارتى اين اخبار است ولى گاهى هماكنون در بنگاه معاملات ماشين نشسته و با مشترى معامله مىكنى و در اين مقام مىگويى بعتك سيارتى كه اين انشاء است . حال آيا واژه بعت دو معنا دارد ؟ خير يك معنى دارد كه فروختم باشد ولى به دو منظور از آن استفاده مىشود .